Gemeente Utrecht

De stad Utrecht beschikt over een bijzondere en omvangrijke collectie kunst in de openbare ruimte. Die is ontstaan door zestig jaar consistent en vooruitstrevend opdrachtenbeleid van de gemeente. Veel van deze werken kunt je zien op straat, op pleinen en in parken. Minder bekend zijn de werken in bijvoorbeeld zwembaden, buurthuizen en scholen.

In 2012 werden we door Culturele Zaken van Gemeente Utrecht gevraagd om het proces van de ontwikkeling van een publicatie te begeleiden. De publicatie moest een overzicht geven van collectie kunst in de openbare ruimte.

In een lange en intensieve samenwerking met de redactie en opdrachtgever werd het uitgangspunt van één publicatie verder aangescherpt wat uiteindelijk resulteerde in de realisatie van twee publicaties en een app.

Een groot aantal werken in de collectie is tot stand gekomen door toepassing van de gemeentelijke 1,5%-regeling of percentageregeling (de nationale overheid voerde begin jaren vijftig deze regeling in met het doel het stimuleren van een morele opvoeding en educatie in esthetiek). De publicatie Percentageregeling sinds 1954 geeft een overzicht van de kunstopdrachten die bij zwembaden, scholen, buurthuizen en andere gemeentelijke gebouwen zijn gerealiseerd. Het boek bevat essays over de geschiedenis en de betekenis van de percentageregeling die kunstenaar, opdrachtgever en publiek met elkaar verbindt.

In 1948 werd het Fonds Stadsverfraaiing opgericht door toenmalig burgemeester De Ranitz. In ruim zestig jaar tijd bouwden Utrecht als stad een omvangrijke en kwalitatief hoogstaande collectie kunstwerken op. Het fonds ondersteunde de totstandkoming en ondersteunt verdere uitbreiding van deze collectie. De publicatie Fonds Stadsverfraaiing is de opvolger van het laatste grote overzicht uit 1998 en biedt een overzicht van de vele opdrachten en manifestaties, aangevuld met werken uit de laatste vijftien jaar. In de publicatie is een foto-essay van Hans van der Meer opgenomen. Dit essay geeft een goed beeld van de publieke ruimte en hoe kunst daarin functioneert.

Het idee van de app kwam voort uit de wens om de beelden toegankelijk te maken naar een breed publiek. Om ook een jong publiek een goed middel te bieden is gekozen voor de ontwikkeling van een app.

De Beelden in de stad Utrecht (BIDSU) app toont alle kunstwerken die deel uitmaken van de openbare kunstcollectie van de gemeente Utrecht. De werken bevinden zich zowel in de openbare ruimte als (voormalige) gemeentelijke gebouwen.

De app heeft een eenvoudig uitgangspunt: kunstwerken in de stad Utrecht beter zichtbaar en vindbaar te maken. De app is dan ook vanaf elke locatie te gebruiken om alle kunstwerken te doorzoeken. Je kunt filteren op kunstenaar, locatie en periode. Je kunt tevens favorieten aanmaken om later eenvoudig terug te kijken en je kunt kunstwerken delen via social media.

De kunstwerken worden gesorteerd op afstand tot jouw locatie; wanneer je in de stad een kunstwerk tegenkomt kun je eenvoudig informatie over dit kunstwerk opzoeken. Hiervoor heeft de app een unieke locatiefunctie die informatie geeft van jouw positie en de kunstwerken in jouw directe omgeving. Op deze manier is het bijvoorbeeld mogelijk een route te lopen langs kunstwerken. De app geeft achtergrondinformatie over de kunstwerken, die vervolgens opgeslagen en gedeeld kan worden.

De twee publicaties en de app zijn met grote enthousiasme ontvangen. Het lange en intensieve proces was voor alle partijen een leerzaam traject. De inventarisatie, kennis en de persoonlijke verhalen over de kunst in de openbare ruimte in deze publicaties en app, vormen de grond waarop de gemeente verder kan bouwen. Met deze publicatie draagt Utrecht bij aan kennis, draagvlak, respect en waar mogelijk behoud van een klein stukje cultureel erfgoed.

Met bijdragen van Henriëtte Heezen, Hans van der Meer, Domeniek Ruyters, Bettina van Santen, Jorinde Seijdel, Sandra Smets, Christel Vesters en Dirk van Weelden.